Việc học công thức Toán, Lý, Hóa… luôn gây ra rất nhiều khó khăn dù các bạn chịu khó làm bài tập và học đi học lại lý thuyết. Nhưng nếu có các “mẹo” để học thì sẽ như thế nào nhỉ?
Học hóa trị bằng bài hát
Ở rất nhiều trường học các teen không hề biết đến sự xuất hiện của Bài ca hóa trị. Việc học hóa trị sẽ là kinh nghiệm do chăm chỉ làm bài tập triền miên từ ngày này qua ngày khác. Và cần đến sự bổ trợ của “Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học” nữa.
Nhưng bạn có biết, từ thời mà bố mẹ chúng mình còn cắp sách tới trường đã có sự xuất hiện của “Bài ca hóa trị” rất hay và bổ ích không? Việc học hóa trị giống như một bài đồng dao vậy nên rất nhanh thuộc và đánh bay nỗi sợ hãi vì bị nhầm lẫn hóa trị khi giải bài tập hóa học cho chúng mình đấy.
Bài ca hóa trị:
Kali, i-ốt, Hydro
Natri với Bạc, Clo một loài
Là hóa trị 1 em ơi
Nhớ ghi cho rõ kẻo rồi phân vân
Magie với kẽm,thủy ngân
Ôxy, Đồng đó cũng gần Bari
Cuối cùng thêm chú Canxi
Hóa trị 2 đó có gì khó khăn…
Cũng trong môn hóa còn có Dãy hoạt động hóa học, lên tới gần 20 nguyên tố. Làm sao để nhớ hết được cả một dãy dài, để nhớ kim loại nào đứng trước hay đứng sau hidro thì quả là “khó khủng khiếp”. Mách bạn cách học hiệu quả bằng câu văn nhé.
Dãy hoạt động được sắp xếp theo thứ tự sau K, Ca, Na, Mg, Al, Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Cu, Hg, Ag, Pt, Au theo đó ta có câu “Khi cần nàng may áo giáp sắt nhớ sang phố hỏi cửa hàng Á Phi Âu”. Nếu học theo cách này thì thuộc bài ngay rồi phải không nào.
—————————————————————————
Chắc hẳn vẫn còn nhớ trong đầu “bài ca hóa trị” – chẳng biết do ai sáng tạo ra, nhưng cứ lặng lẽ truyền từ thế hệ học trò này sang thế hệ khác.
Từ thuở thiếu thời, mỗi người chúng ta đã được nghe những lời ru của bà, lời ca của mẹ, để rồi khắc sâu trong tâm khảm của mình; hay những câu ca dao sâu nghĩa, nặng tình, nhẹ nhàng, trong trẻo về quê hương, đất nước như theo ta trong suốt cuộc đời. Nhiều cụ cao tuổi, mắt đã mờ, chân đã chậm, nhưng vẫn có thể đọc vanh vách những câu thơ trong “Truyện kiều”, “Thạch sanh”… không nhầm lẫn. Hình ảnh đó thật đáng trân trọng.
Lớn lên, khi làm quen với các môn khoa học tự nhiên, kiến thức lôgic, chặt chẽ nhưng khô khan làm cho nhiều học sinh gặp phải khó khăn trong việc lĩnh hội, tiếp thu kiến thức. Hóa học cũng không phải là một ngoại lệ. Nhiều học sinh ngại học hóa, lâu dần dẫn đến sợ hóa mà chẳng biết nó cũng thú vị vô cùng. Người học hóa nói chung, đến giờ, dù sợ hay yêu thích hóa, hẳn vẫn còn nhớ trong đầu “bài ca hóa trị” – chẳng biết do ai sáng tạo ra, nhưng cứ lặng lẽ truyền từ thế hệ học trò này sang thế hệ khác.
Không phải là những nốt nhạc, chỉ là những câu thơ vần điệu, dễ đọc, dễ nhớ, dễ áp dụng, và cứ thế nó được lan truyền. Điều đó góp phần làm cho các kiến thức hóa học tưởng như khô khan, được chắp thêm đôi cánh của văn học, lại có hồn để bay cao, bay xa.
Đó cũng là điều làm các nhà giáo như tôi băn khoăn, trăn trở khi đứng lớp, phải làm sao đưa những kiến thức hóa học trong sách vở đến gần với học sinh hơn, để các em say mê, yêu thích môn hóa học. Đã có nhiều phương pháp hay được đưa ra, đã có nhiều cải tiến được áp dụng nhằm nâng cao chất lượng dạy va học. Ở đây, tôi mạnh dạn đề xuất thêm một phương pháp nữa “Dạy và học hóa học qua những trang thơ”. Hy vọng rằng, đây cũng là một cách tiếp cận mới trong việc đổi mới phương pháp dạy và học hóa học hiện nay.
Theo ý kiến chủ quan của mình, tôi nhận thấy có thể áp dụng thơ vào giảng dạy ở tất cả các khâu của quá trình dạy học.
Trong hoạt động khởi động, dùng thơ giúp các em có một khởi đầu vào bài nhẹ nhàng, nhưng gợi mở. Chẳng hạn, trong bài thành phần nguyên tử – lớp 10, ta có thể khởi động bằng các vần thơ, vừa như giới thiệu thí nghiệm, vừa như đặt ra vấn đề để người học cần suy nghĩ:
“1897 năm xưa
Bác Tôm – xơn (J.J.Thomson) đã là người tìm ra
Electron nhỏ mà
Khi phóng điện mạnh đi qua ống tròn
Áp suất khi đó cỏn con
Không khí gần hết, chẳng còn là bao
Màn huỳnh quang sáng đẹp sao
Dòng tia bị lệch gần vào cực dương
Cực âm nó đẩy như thường
Qua đó kết luận điện dương, âm nào?
Giá trị của nó là bao?
Khối lượng hiện thực thế nào em ơi?”
Nó cũng có thể dùng trong các phần khác nhau của bài học, có thể để phát vấn hay để khẳng định một nội dung nào đó của bài. Chẳng hạn, trong bài “Sự biến đổi tính kim loaị, tính phi kim của các nguyên tố hóa học. Định luật tuần hoàn”, chúng ta có thể sử dụng những câu “tính kim loại đó là gì?”, “còn tính phi kim thì sao?” để phát vấn, rồi cùng khẳng định với học trò qua những vần thơ:
“Tính kim loại đó là gì ?
Xin thưa tính chất cho đi, dễ nhường
Của một nguyên tử bình thường
Thành phần tử mới, ion dương mà
Nếu e càng dễ tách ra
Kim loại càng mạnh, chúng ta nhớ nào
Còn tính phi kim ra sao ?
Đó là tính chất nhận vào, thêm e
Tạo ra ion âm nè
Phi kim càng mạnh, nhận e dễ nhiều”
Nhưng hay hơn cả, có lẽ là sử dụng các câu thơ trong việc củng cố kiến thức, giúp học sinh tự học ở nhà. Qua đó, giúp các em khắc sâu, nhớ lâu những kiến thức đã học. Ở đây, xin dẫn ra một số ví dụ:
Khi củng cố về lai hóa obitan, giúp học sinh tự học, giáo viên có thể dùng các câu thơ sau:
“Lai hóa s-p kể tên
Một p, một s là nên duyên rồi
Tạo hai AO sánh đôi
Thẳng hàng, thẳng lối, em ơi thật tài
Còn lai hóa s-p hai (sp2)
1 s tổ hợp với hai p mà
3 AO mới tạo ra
Nằm trên mặt phẳng, hướng ba đỉnh rồi
Của tam giác đều em ơi
Từ tâm tam giác, em thời nhớ nha
Kìa lai hóa s-p ba (sp3)
Một s trộn lẫn với ba p này
4 AO mới thật hay
Hướng ra 4 đỉnh từ ngay tâm mình
Hình tứ diện đều thật xinh
Góc kia tạo được một linh chín thừa”
Hay tổng kết về bài phản ứng oxi hóa – khử, giáo viên có thể sử dụng các câu thơ như:
“Bài này nay đã học xong
Nắm các định nghĩa trong lòng bàn tay
Oxi hóa – khử thật hay
Số oxi hóa đổi thay lạ kỳ
Có chất được chuyển e đi
Đương nhiên phải có chất gì nhận e
Mùa đông cho đến mùa hè
Nhớ trường, nhớ lớp, nhớ về thăm em
Để nghe em kể mà xem
Chất khử là chất cho e thế nào
Số e nhường đi là bao
Lấy sau trừ trước thế nào cũng ra
Chất oxi hóa là ta
Nhận e của chất khử mà em ơi
Oxi hóa – khử đồng thời
Hai quá trình đó đời đời bên nhau”
Kết thúc buổi học, nếu có thể, người giáo viên hãy động viên các em bằng một vài câu thơ, kích thích các em học tập, có ý chí phấn đấu vươn lên:
“Em ơi tích luỹ cho mau
Ngày nay học tập, ngày sau giúp đời
Xây dựng đất nước đẹp tươi
Vững vàng muôn thưở, đời đời nghe em!”
Hoặc
“Bao năm vất vả mẹ cha
Em hãy học tốt, cả nhà đang mong,
Bài tập nên làm cho xong,
Mai này thành đạt, góp công xây đời
Nước mình ngày càng đẹp tươi
Rạng danh sông núi, biển trời của ta !”
Hay
“Em ơi hãy giữ niềm tin
Có công mài sắt, nên kim sau này
Học tập, nghiên cứu mê say
Ngày mai xây dựng nước này phồn vinh!”
Chất lượng dạy và học phụ thuộc vào cả hai yếu tố quan trọng là thầy và trò. Nếu người thầy biết khơi dậy niềm say mê học tập, tiềm năng sáng tạo của trò thì sẽ ngày càng nâng cao chất lượng dạy học. Còn người học, một khi đã yêu thích và say mê môn học, các em sẽ tiến hành hoạt động học của mình một cách tự giác, chủ động.
Hy vọng rằng, việc dạy và học hóa học qua những trang thơ là một phương pháp trong các phương pháp dạy học mới hiện nay, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học các môn học nói chung, hóa học nói riêng.
Theo Nguyễn Văn Hà – THPT Việt Yên 2 – Bắc Giang -Tạp chí hóa học ứng dụng
Leave a Reply