Hãy để sinh viên làm việc và suy nghĩ trong lớp học

Mặc dù thuyết giảng là một phần quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức, nhưng đó không hẳn là phương pháp duy nhất hay tốt nhất để giúp sinh viên nắm bắt thông tin mà giáo viên đang truyền đạt. Nguyên nhân không chỉ vì mức độ tập trung của người nghe thường dịch chuyển từ cao đến thấp trong một giờ học. Hơn thế, việc thuyết giảng gây ra sự thụ động trong suy nghĩ ngay cả đối với những sinh viên giỏi nhất. Các sinh viên phải ghi chú vội vàng và  không có thời gian để kiểm tra lại, hoặc đặt câu hỏi về một số vấn đề mà họ vừa  nghe giảng. Khi giáo viên phải thuyết giảng thì họ nên xem xét những phương pháp kiểm tra hiệu quả để chắc rằng sinh viên đang tiếp thu các khái niệm, chủ đề tổng quát và có khả năng phân chia chủ đề đó thành những phần nhỏ hơn. Hơn nữa, giáo viên có thể vận dụng các biện pháp thu hút sự tham gia của sinh viên ngay cả đối với một tiết học ngắn ngủi bằng việc thảo luận hay viết tiểu luận về vấn đề đã được trình bày.

Nhiều giáo sư trước đây chỉ dạy theo phương pháp thuyết trình nay đã thường xuyên vận dụng  phương pháp dạy học tích cực. Tất nhiên, khái niệm dạy học tích cực đã xuất hiện từ lâu. Tuy nhiên các loại tương tác mà chúng ta đã quen thuộc trong các buổi seminar, và các hoạt động giảng dạy đối những lớp ít sinh viên vẫn chưa được áp dụng nhiều đối với lớp có nhiều sinh viên. Hiện nay, nhiều giảng viên đang nghiên cứu tìm ra phương pháp hiệu quả để khiến lớp học đông sinh viên trở nên năng động, nhờ đó sinh viên làm việc tích cực hơn so với việc nắm bắt các thông tin quan trọng một cách thụ động trước đây.

Thế nào là phương pháp dạy học tích cực?

Phương pháp dạy học tích cực đơn giản là giúp sinh viên tham gia tích cực vào các hoạt động từ đó họ suy nghĩ và nhận định về các thông tin được trình bày. Khi đó, sinh viên không chỉ đơn giản lắng nghe, mà sẽ phát triển các kỹ năng trong việc nắm bắt khái niệm của các môn chuyên ngành. Họ sẽ phân tích, tổng hợp và đánh giá các thông tin trong các buổi thảo luận với những sinh viên khác, qua việc đặt câu hỏi hoặc viết bài tiểu luận. Tóm lại, sinh viên sẽ tham gia vào nhiều hoạt động giúp họ ngẫm nghĩ lại các khái niệm và cách vận dụng khái niệm đó.

Tùy thuộc vào từng môn chuyên ngành sẽ có nhiều phương pháp thu hút sinh viên tham gia các hoạt động học tập. Đối với bài viết này, chúng tôi sẽ cố gắng phát thảo một  vài lĩnh vực mà các bạn có thể vận dụng nhằm đưa ra phương cách hiệu quả để giúp sinh viên chuyển từ  cách ghi nhớ thụ động  sang mức độ hiểu biết cao hơn.

Sự thay đổi trong thuyết giảng:

Thuyết giảng tất nhiên là một phương pháp hiệu quả  để truyền tải một khối lượng lớn thông tin không dễ dàng nhận biết hoặc quá trình nghiên cứu tìm các thông tin đó không được trình bày. Nhưng chúng ta cũng hiểu rằng việc thuyết giảng không phải bao giờ cũng khuyến khích sinh viên chuyển từ ghi nhớ thông tin thụ động sang mức độ hiểu, phân tích và tổng hợp thông tin từ đó có thể vận dụng sáng tạo hơn. Mặc dù, giáo viên có thể dựa vào phương pháp thuyết giảng truyền thống để trao đổi thông tin và khái niệm theo quan điểm riêng của mình, từ đó sinh viên hiểu được vấn đề giáo viên trình bày. Nhưng thay vì thuyết giảng suốt năm mươi phút, giáo viên trước hết nên thử bổ sung thêm những câu hỏi hoặc xen vào vài phút thảo luận.

Vài giáo viên bắt đầu bài giảng của mình bằng việc yêu cầu sinh viên suy nghĩ về những vấn đề chưa được giải quyết ở các bài trước, hoặc đưa ra một số câu hỏi về bài giảng trước hay bài đọc.  Khi đó, giáo viên có thể trình bày những vấn đề thuộc chủ đề của buổi học, phù hợp với trình độ hiểu biết của sinh viên trong khi vẫn bao quát được vấn đề mới. Loại bài tập này đặc biệt hiệu quả khi sinh viên  hiểu rằng giáo viên cần sự tham gia của họ vào đầu buổi học.

Giáo viên có thể sử dụng một kỹ thuật đơn giản khác để thu hút sự chú ý của sinh viên như ngưng thuyết giảng vài phút từ hai đến ba lần để sinh viên củng cố các ghi chú và đưa ra các câu hỏi về những vấn đề mà giáo viên vừa trình bày. Giáo viên phải chắc rằng sinh viên đã hiểu và đã ghi chú đầy đủ các vấn đề mà mình trình bày. Tuy nhiên đa số sinh viên cần thời gian để hệ thống lại các ghi chú của mình và suy nghĩ về các vấn đề giáo viên trình bày. Vài phút giải lao có thể giúp sinh viên nhận biết các khoảng trống trong các ghi chú của họ  hoặc suy nghĩ về một số câu hỏi nảy sinh.

Thêm vào đó, giáo viên có thể ngưng vài phút và yêu cầu sinh viên làm việc theo từng cặp để hệ thống các ghi chú và thảo luận vấn đề chính của bài giảng. Từng nhóm cũng có thể đưa ra các câu hỏi về các vấn đề họ cảm thấy không rõ, những câu hỏi này có thể được giải quyết vào cuối buổi học hoặc được dùng như điểm khởi đầu cho buổi học tiếp theo.

Một kỹ thuật hiệu quả cuối cùng là trước khi kết thúc buổi học giáo viên yêu cầu sinh viên gấp tập lại trong vài phút và viết lại dàn bài bài giảng của giáo viên trên giấy. Loại bài tập này sẽ giúp sinh viên nhớ lại, củng cố những nét chính của bài giảng và ôn tập tốt hơn sau này.

Đặt câu hỏi và thảo luận

Việc thảo luận sẽ rất phù hợp với lớp chỉ có từ 20 đến 30 sinh viên, nhưng đối với lớp có từ 100 sinh viên hoặc nhiều hơn thì sao? Theo nhận định của một số giáo viên thì chúng ta có thể vận dụng phương pháp thảo luận đối với lớp đông sinh viên và hiệu quả của khóa học cũng được nâng cao vì sinh viên thường phải tập trung cao độ và sẵn sàng tham gia vào các hoạt động. Vài kỹ thuật có thể vận dụng đối với lớp đông sinh viên như giáo viên thuyết giảng khoảng 30 phút hoặc nhiều hơn và dành thời gian còn lại để đặt câu hỏi và yêu cầu sinh viên vận dụng hoặc phân tích thông tin vừa mới học, hay liên hệ chúng với bài đọc trong sách. Giáo viên nhấn mạnh bài giảng bằng những câu hỏi xúc tích, yêu cầu sinh viên giải thích nội dung chính bằng các thí dụ hoặc tìm sự giống nhau của các vấn đề. Giáo viên có thể dành một tuần cho thảo luận nhờ đó sinh viên có nhiều thời gian chuẩn bị hơn. Nói chung, hầu hết các kỹ thuật mà chúng ta dùng trong buổi thảo luận seminar đều có thể vận dụng đối với lớp đông sinh viên.

Sự hợp tác trong học tập

Làm việc theo nhóm là phương pháp bổ sung hiệu quả đối với lớp học đông sinh viên. Vì hoạt động thảo luận theo từng cặp không những giúp sinh viên hiểu và nhớ thông tin mà còn giúp  phát triển kỹ năng giao tiếp. Từ đó, sinh viên cũng có thể nhận biết mức độ hiểu bài cũng như một số thông tin bổ ích từ những sinh viên khác trong lớp. Nhiều sinh viên cho rằng họ thật sự hiểu bài khi họ giải thích bài, hoặc chỉ bài cho bạn cùng học.

Vài giáo viên tạm ngưng bài giảng của mình và yêu cầu sinh viên làm việc theo nhóm để giải quyết từ ba đến bốn câu hỏi riêng, hoặc một số vấn đề. Mỗi nhóm sẽ cử ra người đại diện nhóm báo cáo lại quá trình giải quyết vấn đề của nhóm trong khi các sinh viên còn lại  theo dõi. Giáo viên không cần thiết yêu cầu từng nhóm cho ý kiến nhận xét mà chỉ nên gọi một vài nhóm đại diện trong lớp.

Hoạt động nhóm cũng có thể được áp dụng với mức độ cao hơn. Giáo viên chia lớp  thành từng nhóm và khuyến khích sinh viên chia sẻ địa chỉ và số điện thoại. Sau đó từng nhóm có thể tập trung và trao đổi với nhau ngoài giờ lên lớp để nghiên cứu những dự án riêng của nhóm. Các nhóm có thể chịu trách nhiệm để bắt đầu buổi thảo luận, trình bày vài khái niệm quan trọng hay báo cáo lại quá trình nghiên cứu của nhóm. Để bắt đầu một buổi thảo luận, giáo viên có thể yêu cầu các nhóm nghiên cứu các vấn đề phức tạp và trình bày một điểm đặc biệt trong vấn đề đó sau đó cả lớp sẽ tranh luận.

Hoạt động đóng vai và giải quyết các tình huống

Giống như các cuộc tranh luận, hoạt động đóng vai và sự mô phỏng đòi hỏi sinh viên phải đặt mình trong từng hoàn cảnh cụ thể hoặc nghiên cứu về một nội dung quan trọng của khóa học. Ví dụ, sinh viên có thể đóng vai những nhân vật trong các sự kiện lịch sử, khi đó họ phải dựa vào địa vị, vai trò lịch sử của nhân vận để biện luận cho vài hành động cụ thể  hoặc quyết định của nhân vật lịch sử đó. Trong các lĩnh vực nghiên cứu, sinh viên có thể tự mình nghiên cứu một số quá trình vật lý, khám phá các quy luật và lý giải các quy luật đó cụ thể hơn.

Việc giải quyết tình huống mang tính cấu trúc nhiều hơn so với hoạt động đóng vai, vì các tình huống là những ví dụ cụ thể và thường dựa trên những vấn đề thực tế, tùy theo tình huống mà sinh viên sẽ đưa ra các quyết định. Những tình huống thường bao hàm một số  thông tin cần thiết làm cơ sở cho sinh viên đưa ra các quyết định và thường không có những phần phân tích hoặc kết luận. Sinh viên phải nghiên cứu những thông tin được cung cấp và đề xuất biện pháp cũng như quyết định phù hợp cùng những bước tiến hành tiếp theo hoặc xác định và loại dữ liệu mà họ sẽ cần để có được quyết định phù hợp. Phương pháp giải quyết tình huống giúp kiểm tra khả năng phân tích và giải quyết vấn đề của sinh viên khi yêu cầu họ phải vận dụng sáng tạo những kỹ năng được học trên lớp.

Theo chúng tôi, đối các chuyên ngành thuộc lĩnh vực luật hoặc kinh tế thì hoạt động nghiên cứu tình huống là một trong những phương pháp giảng dạy rất cần thiết và hiệu quả, tuy nhiên phương pháp này cũng có thể vận dụng vào các chuyên ngành khác, nếu giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đó.