M.V, Lomonosov (Михаил Васильевич Ломоносов) (1711 – 1765) Ông là nhà bác học bách khoa người Nga, sinh tại làng Denisovka, mất tại Peterburg. Năm 1731 – 1735 ông học tại học viện Slavian – Hylạp – Latin ở Matxcơva, năm 1736 sang Đức học taạ đại học tổng hợp Marburg (1736 – 1739), ở trường mỏ Freiberg (1739 – 1741). Năm 1741 – 1745 làm trợ lí cho lớp vật lí của viện hàn lâm khoa học Peterburg, từ năm 1745 ông là giáo sư hoá học của Viện hàn lâm khoa học Peterburg, từ năm 1748 tại phòng thí nghiệm hoá học của viện hàn lâm khoa học do ông thành lập, từ năm 1756 ông thực hiện các công trình nghiên cứu của mình tại nhà máy thuỷ tinh ở gần Peterburg do ông thành lập và tại phòng thí nghiệm gia đình.
Các nghiên cứu khoa học thuộc nhiều lĩnh vực toán học, vật lí, hoá học, các khoa học Trái đất, thiên văn học, các kết quả nghiên cứu đó đặt nền móng cho khoa học tự nhiên hiện đại. Ông lưu ý đến ý nghĩa nền tảng của định luật bảo toàn khối lượng chất trong phản ứng hoá học. Năm 1741 -1750 ông đặt cơ sở cho học thuyết nguyên tử và phân tử, đề xướng thuyết động học nhiệt năm 1744 – 1748. Đặt cơ sở cho các nhà vật lí giải thích hiện tượng hoá học, đề nghị tên gọi cho phần lí thuyết hoá học là ” hoá lí “, còn phần thực tế của hoá học là ” hoá kĩ thuật “. Trước năm 1748 các nghiên cứu của Lomonosov chủ yêú nằm trong lĩnh vực vật lí còn trong thơikì 1748 – 1757 chuyên nghiên cứu các vấn đề lý thuyết và thực nghiệm của hoá học
Lomonosov là người đầu tiên nêu lên ý kiến cho rằng vật thể gồm các hạt, các hạt này lại gồm các nguyên tố. Quan niệm đó ứng với các quan niệm hiện đại về phân tử và nguyên tử Ông là người đầu tiên đọc ” Bài giảng về hoá chính thống” tại Viện hàn lâm khoa học Peterburg. Sáng tạo ra các phương pháp cân đo chính xác, áp dụng phương pháp thể tích trong phân tích định lượng. Khi thực hiện các thí nghiệm nung kim loại trong các bình kín, ông chứng minh rằng trọng lượng của kim loại sau khi nung nóng không hề thay đổi, và ý kieens của Boilơ về sự kết hợp chất nhiệt với kim loại là sai lầm.
Ông còn nghiên cứu các trạng thái lỏng, khí và rắn của vật thể. Xác định chính xác hệ số giãn nở của khí. Nghiên cứu tính tan của muối ở những nhiệt độ khác nhau. Nghiên cứu ảnh hưởng của dòng điện đến dung dịch muối, xác định các yếu tố giảm nhiệt đọ đông đặc của dung dịch so sánh với dung môi sạch. Phân biệt quá trình hoà tan kim loại trong axit có kèm theo các thay đổi hoá học với quá trình hoà tan muối trong nước xảy ra không có các thay đổi hoá học của chất hoà tan.
Ông chế tạo các dụng cụ khác nhau : nhớt kế , dụng cụ lọc trong chân không, dụng cụ xác định độ cứng, khí áp kế, hoả kế, bếp lò để nghiên cứu các chất ở áp suất thấp và cao, chia độ chính xác cho các nhiệt kế. Đưa ra công nghệ và công thức pha chế thuỷ tinh màu; ông dùng các thuỷ tinh màu để tạo nên các bức tranh màu hay để tạo nên các bức tranh ghép hình. Sáng chế bột sứ nhão. Phân tích quặng muối và các sản phẩm khác. Trong tác phẩm ” Cơ sở đầu tiên của môn luyện kim, hoặc nghề nấu quặng” (1763) ông nghiên cứu tính chất của như kim loại khác nhau, phân loại chúng và các phương pháp điêù chế, nghiên cứu các vấn đề tạo thành khoáng và các vấn đề không phải quặng.
Ông nêu lên ý tưởng nguồn gốc sinh học của mùn đất. Chứng minh nguồn gốc hữu cơ của dầu mỏ, than đá, than bùn và hổ phách. Mô tả các quá trình điều chế sắt sunphát. và đồng kim loại từ đồng sunphát, lưu huỳnh lấy từ quặng lưu huỳnh, phèn kép, các axit sunfuric, nitric, clohiđric. Lomonosov là người đầu tiên ở Nga có sách giáo khoa về hoá học và luyện kim ” Giáo trình hoá lí ” (1754), ” Những cơ sở đầu tiên của môn luyện kim, hay là của nghề nấu quặng “, (1763). Theo đồ án thiết kế của ông đã hoàn thành xây dựng phòng thí nghiệm hoá học của viện hàn lâm khoa học Peteburg (1748).
Trong lĩnh vực vật lí Lomonosov nghiên cứu về quang học, thiên văn và góp phần xây dựng thuyết động học phân tử. Ông nghiên cứu chế tạo ống kính nhìn đêm, cho phép nhìn thấy rõ các vật trong ánh sáng yếu của ban đêm, các dụng cụ đo đạc thiên văn hàng hải và nhiều dụng cụ quang học.
Lomonosov là người đầu tiên ở Nga đã phát triển các phương pháp trắc quang. Những năm 1757 – 1765 ông nghiên cứu nhiều về thiên văn, ông đã đưa ra thuyết cấu tạo về thành phần sao chổi. Năm 1761 khi quan sát Sao Kim đi qua đĩa Mặt trời ông đã phát hiện ra khí quyển trên hành tinh này. Ông là người ủng hộ quan điển cho rằng có nhiều thế giới văn minh trong vũ trụ. Ông nghiên cứu nhiều về bản chất của lực hấp dẫn, tính tỉ lệ của khối lượng các vật và trọng lượng của chúng. Ông đẫ mở đầu cho sự phát triển ngành đo đạc trọng lực ở Nga.Các quan điểm về vũ trụ và nguồn gốc bản chất của Mặt Trời đựơc ông phát biểu nhiều trong các tác phẩm nghệ thuật của mình. Nhiêù quan điểm của ông đã vượt xa thời đại lúc đó.
Lomonosov là người có đóng góp lớn lao trong công cuộc nghiên cứu lịch sử ở Nga, phát triển ra nghệ thuật thơ ca và sáng lập ra ” Ngữ pháp Nga”. Ông là nhà thơ yêu nước, tiêu biểu cho tinh thần Nga thời Pierre đại đế. Ông làm các thể loạ thơ ca ngợi, thơ triết học, thơ trào phúng, thơ khoa học. Ông đấu tranh cho tiếng Nga trong sáng và phong phú có khả năng diễn đạt chính xác và khoa học. Trong lĩnh vực ngôn ngữ, ông đã góp phần làm cho ngôn ngữ Nga ổn định và phát triển với nhiều công trình nổi tiếng như ” Ngữ pháp Nga ” (1755) , ” Tu từ học ” (1748). Lomonosovđược coi là cha đẻ của nền văn học hiện đại Nga và là một trong những ngôi sao sáng của chủ nghĩa cổ điển Nga.
Trường đại học tổng hợp Matxcơva ngày nay mang tên Lomonosov thành lập năm 1775 chính là theo sáng kíên và đề án của ông. Viện hàn lâm khoa học Liên Xô đã thành lập giải thưởng cao nhất mang tên ông.
Leave a Reply