NHẬN BIẾT, PHÂN BIỆT CHẤT MẤT NHÃN

NHẬN BIẾT, PHÂN BIỆT CHẤT MẤT NHÃN

I. KIẾN THỨC CẦN NHỚ :

1) Nguyên tắc:

– Phải trích mỗi chất một ít để làm mẫu thử ( trừ trường hợp là chất khí )

– Phản ứng chọn để nhận biết các chất phải xảy ra nhanh và có dấu hiệu đặc trưng ( đổi màu , xuất hiện kết tủa, sủi bọt khí, mùi đặc trưng, … )

2) Phương pháp:

– Phân loại các chất mất nhãn –> xác định tính chất đặc trưng –> chọn thuốc thử.

– Trình bày :

Nêu thuốc thử đã chọn ? Chất đã nhận ra ? Dấu hiệu nhận biết  (Hiện tượng gì ? ), viết PTHH xảy ra để minh hoạ cho các hiện tượng.

3) Lưu ý :

– Nếu chất A là thuốc thử của chất B thì chất B cũng là thuốc thử của A.

– Nếu chỉ được lấy thêm 1 thuốc thử  , thì chất lấy vào phải nhận ra được một chất sao cho chất này có khả năng làm thuốc thử cho các chất còn lại.

– Nếu không dùng thuốc thử thì  dùng các phản ứng phân hủy, hoặc cho tác dụng đôi một.

– Khi chứng minh sự có mặt của một chất trong hỗn hợp thì rất dễ  nhầm lẫn. Vì vậy thuốc thử được dùng phải rất đặc trưng.

Ví dụ : Không thể dùng nước vôi trong để chứng minh sự có mặt của CO₂ trong hỗn hợp : CO₂, SO₂, NH₃ vì  SO₂ cũng làm đục nước vôi trong:

CO₂ +  Ca(OH)₂ –> CaCO₃ +  H₂O

SO₂ +  Ca(OH)₂ –> CaSO₃ +  H₂O

 II. BÀI TẬP MẪU :

A. Chất rắn, Chất lỏng :

Bằng phương pháp hoá học hãy phân biệt các chất rắn sau đây Na₂O, Al₂O₃ và FeO ?

Giải :

Lấy mỗi thứ một ít làm mẩu thử

Cho nước vào các mẫu thử trên, mẫu thử nào tan trong nước là Na₂O

PTPỨ   Na₂O  +  H₂O  –>  2NaOH

Sau đó, cho dung dịch NaOH vào hai mẫu thử còn lại, mẫu nào tan được là Al₂O₃

PTPỨ  Al₂O₃ +  NaOH  –>  NaAlO₂ +  H₂O

Còn lại không có hiện tượng gì là mẫu chứa FeO

B. Chất khí :

Bằng phương pháp hoá học hãy phân biệt các chất khí sau đây H₂ , CO và N₂ ?

Giải :

Dẫn hỗn hợp khí sục vào dung dịch có chứa PdCl₂, khí nào làm dung dịch xuất hiện kết tủa sẫm là khí CO

PTPỨ  CO + PdCl₂ + H₂O  –> Pd  +  CO₂ +  2HCl

Sau đó, dẫn hai khí còn lại đi qua ống nghiệm chứa CuO nung nóng, khí nào làm mất màu CuO từ đen thành đỏ là khí H₂

PTPỨ H₂ +  CuO –> H₂O +  Cu

Còn lại khí N₂ không có hiện tượng

C. Các dạng bài tập phân biệt :

Dạng 1: “ Không hạn chế thuốc thử”

Hãy nêu phương pháp nhận biết các lọ đựng riêng biệt các dung dịch mất nhãn: HCl, H₂SO₄, HNO₃. Viết các phương trình hóa học xảy ra.

Giải :

Lấy mỗi chất một ít làm mẫu thử

Cho dung dịch BaCl₂ vào các mẫu thử trên, chất lỏng nào xuất hiện kết tủa màu trắng là dung dịch H₂SO₄ .

PTPƯ              H₂SO₄ +   BaCl₂ →  BaSO₄ +    2HCl

Sau đó, cho tiếp dung dịch AgNO₃ vào hai mẫu thử còn lại, mẫu thử nào xuất hiện kết tủa trắng là HCl

PTPỨ              HCl+   AgNO₃ →  AgCl    +    HNO₃

Còn lại HNO₃ không có hiện tượng

Dạng 2 : “Chỉ dùng một thuốc thử duy nhất”

Chỉ dùng một thuốc thử duy nhất, hãy nhận biết các gói bột không nhãn :Na₂O, CaO, Al₂O₃ và MgO Viết các phương trình phản ứng xảy ra.

Giải :

Lấy mỗi chất một ít làm mẫu thử

Cho nước vào các mẫu thử trên, mẫu thử nào tan trong nước tạo thành dung dịch trong suốt là Na₂O

PTPỨ   Na₂O  +  H₂O  –>  2NaOH

mẫu thử nào tan trong nước tạo thành dung dịch trắng đục là CaO

PTPỨ   CaO  +  H₂O  –>  Ca(OH)₂

Sau đó, cho dung dịch NaOH thu được vào hai mẫu thử còn lại, mẫu nào tan được là Al₂O₃

PTPỨ  Al₂O₃ +  NaOH  –>  NaAlO₂ +  H₂O

Còn lại không có hiện tượng gì là mẫu chứa MgO

Dạng 3 : “Không được dung thuốc thử nào khác”

Không thêm chất khác hãy nêu phương pháp nhận biết các lọ chất mất nhãn chứa các dung dịch sau đây: dd Na₂CO₃, dd BaCl₂, dd H₂SO₄, dung dịch HCl.

Giải

Trích mỗi chất một ít làm mẫu thử

Cho mỗi chất tác dụng lần lượt với các chất còn lại.

Lập bảng mô tả:

Kết luận :

Nhận ra Na₂CO₃ tham gia 1 pư tạo kết tủa, 2 pư tạo khí.

Nhận ra BaCl₂ tham gia  2 pư tạo kết tủa.

Nhận ra H₂SO₄ tham gia 1 pư tạo kết tủa, 1 pư tạo khí.

Nhận ra HCl      tham gia 1 pư tạo khí.

Các phương trình hóa học xãy ra

Na₂CO₃ +   BaCl₂ –> BaSO₄ +   2NaCl

Na₂CO₃ +  H₂SO₄ –> Na₂SO₄ +  H₂O  +  CO₂ ­

Na₂CO₃ +  2HCl –. 2NaCl  +   H₂O  +  CO₂ ­

H₂SO₄ +  BaCl₂ –> BaSO₄ +  2HCl

* Các dạng đặc biệt :

Có 5 ống nghiệm đựng 5 dung dịch không nhãn được đánh số từ 1 –> 5, gồm: Na₂CO₃, BaCl₂, MgCl₂, H₂SO₄, NaOH . Thực hiện các thí nghiệm được kết quả như sau:

(1) tác dụng với (2) –> khí ; tác dụng với (4) –> kết tủa.

(3) tác dụng với (4),(5) đều cho kết tủa.

Hãy cho biết mỗi ống nghiệm đựng những chất gì, giải thích và viết phương trình phản ứng.

Hướng dẫn :

* C₁: chất (2) tạo kết tủa với 2 chất và tạo khí với 1 chất nên là : Na₂CO₃ , và (1) là H₂SO₄

chất  (4) + (1) –> kết tủa nên chọn (4) là BaCl₂

chất  (5) + (2) –> kết tủa nên chọn (5) là MgCl₂ ;  Chất (3) là NaOH.

* C₂: Có thể lập bảng  mô tả như sau:

Chỉ có Na₂CO₃ tạo với các chất khác 2 kết tủa và 1 khí nên chọn (2) là Na₂CO₃ , (1) là H₂SO₄

Từ đó suy ra : (4) là BaCl₂ vì tạo kết tủa với (1) ; còn lọ ( 5) là MgCl₂ vì tạo kết tủa với  (2)

III. BÀI TẬP ÁP DỤNG :

Dạng 1:

Oxit

1. K₂O, Al₂O₃, MgO

2. K₂O, Al₂O₃, CaO

3. Ag₂O , Fe₂O₃, CuO, Fe₃O₄ và FeO

Muối

1. Dung dịch AlCl₃, NH₄NO₃, BaCl₂ và MgCl₂

2. Dung dịch NaOH, H₂SO₄, Na₂SO₄, BaCl₂ và MgCl₂

3. Dung dịch FeCl₃, Al(NO₃)₃ , HCl, NH₄NO₃, KOHvà Pb(NO₃)₂

Dạng 2: Chỉ dung một loại hoá chất

Kim loại

1. Zn, Fe và Ba

2. Ba, Mg, Fe, Ag và Al mà chỉ dùng H₂SO₄

Oxit

1. Na₂O, Al₂O₃ và Fe₂O₃

2. Na₂O, Al₂O₃, Fe₂O₃ và Fe

3. Fe₃O₄ và Fe₂O₃

4. K₂O, Al₂O₃, CaO và MgO

5. Hỗn hợp ( Al + Al₂O₃ ), ( Fe + Fe₂O₃ ) và ( FeO + Fe₂O₃ )

Muối

1. Dung dịch BaCl₂, Fe(NO₃)₂, AgNO₃ và Na₂CO₃

2. Chất rắn NaCl, Na₂CO₃, BaCO₃, BaSO₄

3. Chỉ dùng CO₂ và H₂O phân biệt dung dịch NaCl, Na₂SO₄, CaCO₃, Na₂CO₃ và BaSO₄

4. Chỉ dùng kim loại phân biệt dung dịch HCl, HNO₃đ, NaNO₃, NaOH, AgNO₃

5. Chỉ dùng HCl và H₂O phân biệt các chất rắn Na₂CO₃, CaCO₃, Na₂SO₄ và CaSO₄.2H₂O

6. Dung dịch NH₄HSO₄, Ba(OH)₂, BaCl₂, HCl, NaCl, H₂SO₄

7. Dùng quì tím phân biệt dung dịch H₂SO₄, Ba(OH)₂, BaCl₂, HCl, NaCl, NaOH

8. Chỉ dùng CO₂ và H₂O phân biệt các chất rắn NaCl, Na₂CO₃, CaCO₃ và BaSO₄

9. Chỉ dùng kim loại phân biệt dung dịch AgNO₃, NaOH, HCl, NaNO₃

10. Dung dịch BaCl₂, Na₂SO₄, Na₃PO₄, HNO₃

11. Dung dịch H₂SO₄, Na₂SO₄, Na₂CO₃, FeSO₄

Dạng 3:

Không dùng thuốc thử nào khác hãy phân biệt các dung dịch không màu sau :

1. HCl, MgSO₄, NaOH, BaCl₂, NaCl

2. NaCl, NaOH, HCl, phenolphthalein

3. K₂SO₄, Al(NO₃)₃, NH₄(SO₄)₂, Ba(NO₃)₂, NaOH

 

Một số links tài liệu tham khảo khác:

+ Dowloads: Links 1

+ Dowloads: Links 2

+ Video nhận biết: Links bài

 
Nhận Biết Các Chất Vô Cơ Tiết 1

 
Nhận Biết Các Chất Vô Cơ Tiết 2