Phát triển năng lực tự học của học sinh thông qua dạy học chương oxi hóa học lớp 10

1. Lý do chọn đề tài
1.1. Sự hình thành và bối cảnh hình thành phương thức tự học

Ở nước ta, khả năng, năng lực tự học đã được phát huy qua nhiều thời kì lịch sử tuy nhiên vẫn chỉ mang tính cá nhân

Thực trạng nền giáo dục hiện nay hoàn toàn khác. Với việc mở lớp học  thêm tràn lan trong khi kết quả của học sinh không cao và hoàn toàn phụ thuộc vào giáo viên, qua đó mất hẳn hoặc mai một đi khả năng tự học của học sinh Giáo dục thế kỉ XXI đang đứng trƣớc những cơ hội và thách thức lớn. Sự phát triển nhảy vọt của khoa học và công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông, đang đưa nhân loại bƣớc đầu quá độ sang nền kinh tế tri thức. Xu thế hội nhập, toàn cầu hóa, dân chủ hóa, đại chúng hóa… mạnh mẽ đang diễn ra trên thế giới, tác động đến sự phát triển giáo dục của nước ta

Trước bối cảnh quốc tế đó, triết lý về giáo dục cho thế kỷ XXI có những biến đổi to lớn, được thể hiện vào tư tưởng chủ đạo là lấy “học thường xuyên suốt đời” làm nền móng, dựa trên các mục tiêu tổng quát của việc học là: học để biết, học để làm, học để chung sống cùng nhau và học để tự khẳng định, (Learning to know, learning to do, learning together, learning to be), hướng tới xây dựng một “xã hội học tập”.

Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28 qui định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh“.

 Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tƣớng Chính phủ chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”;

1.2. Con đường hướng học sinh theo phương hướng tự học là một con đường đúng đắn
+ Trong thời đại hiện nay khoa học kĩ thuật phát triển như vũ bão hơn ai hết học sinh phải là những người nắm vững và chiếm lĩnh tri thức khoa học kĩ thuật đó một cách trực tiếp hay gián tiếp
+ Trong trường lớp giáo viên chỉ là một ngƣời đóng vai trò hướng dẫn, định hướng cho học sinh còn lại học sinh sẽ phải tự lực vận động trí óc tìm tòi, tổng kết phân tích so sánh đánh giá tri thức kiến thức một cách chủ động – đó đều là những kĩ năng cần thiết có mặt trong quá trình tự học của học sinh
+ Chính thế nên có thể khẳng định Tự học là một con đường đúng đắn đối với học sinh trong việc chiếm lĩnh tri thức

1.3. Lớp 10 là lớp đầu tiên khi tiếp cận với môi trường và phong cách học của cấp học THPT nên cần hướng các em theo một phương thức học phù hợp để đạt được kết quả cao

+Với cấp học THCS giáo viên đối với học sinh vẫn rất sát sao, mọi việc lớn nhỏ trong việc học tập phần lớn đều do giáo viên chi phối định hướng và giải quyết

+ Với cấp học THPT các em bắt gặp ngay với môi trường mới, mới cả trong môi trường dạy và học, mới cả trong những mối quan hệ,…ở cấp này Giáo viên cũng vẫn bên cạnh học sinh nhưng mực độ chỉ là hướng dẫn ban đầu phần lớn các em sẽ phải tự thích nghi và hình thành cho mình một hình thức học tập mới – hình thức học tập mà chính các em làm chủ.

+Giáo viên hơn ai hết chính là những người có tầm quan trong trong việc định hướng và hướng dẫn các em đi theo con đường nào, hình thức học tập nào là hiệu quả là đúng đắn và chạm đích nhất – đó là con đường tự học

1.4.Việc hình thành và phát triển năng lực tự học cho học sinh là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến việc nâng cao chất lượng giáo dục.

Tự học cũng là một phương thức học tập có hiệu quả và song song với sự đổi mới của nền giáo dục của các nước trên thế giới nói chung và của Việt Nam nói riêng. Tuy nhiên trong nhiều năm gần đây, việc đổi mới phương pháp để nâng cao hiệu quả dạy học nói chung, dạy học hóa học nói riêng đã được chú ý, đầu tƣ nhiều, nhưng chưa thật chú trọng nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu cho học sinh. Qua thực tế nghiên cứu cho thấy các em học sinh phổ thông cần dành nhiều thời gian để tự học, tự nghiên cứu nhằm nâng cao kiến thức nhưng lại gặp rất nhiều khó khăn trong việc lựa chọn, phân loại sách để học và nghiên cứu trƣớc nguồn tài liệu quá phong phú. Nhiều học sinh không biết phải tự học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập cao.
Vì vậy tăng cường năng lực tự học cho học sinh là một yếu tố quan trọng góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Xuất phát từ những lý do đó, chúng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài“Phát triển năng lực tự học của học sinh thông qua dạy học chương oxi hóa học lớp 10”