Sản xuất đồng vị phóng xạ và dược chất chữa bệnh

Ẩn sau cánh cổng sắt và dãy nhà bê tông im lìm được bảo vệ nghiêm ngặt của Lò phản ứng hạt nhân (PƯ HN) Đà Lạt là những phòng thí nghiệm với thiết bị công nghệ hiện đại dùng cho việc sản xuất đồng vị phóng xạ và dược chất phục vụ y học.

Theo chân thạc sỹ Dương Văn Đông – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu & Điều chế đồng vị phóng xạ – một đơn vị của Viện Nghiên cứu Hạt nhân (NCHN) Đà Lạt, chúng tôi vào thăm hệ thống phòng thí nghiệm này. Với diện tích khoảng 300m2, được đặt ngay trong vùng kiểm soát của Lò phản ứng với hệ thống bảo vệ an ninh nghiêm ngặt, sàn sạch bong, không cửa sổ, tường bê tông dày cộp, tiếng máy điều hòa nhiệt độ chạy ro ro, thiết bị ở đây cái nào cũng in ký hiệu cảnh báo nguy hiểm hạt nhân to đùng khiến ai vào lần đầu cũng thấy ngại. Đến từng thiết bị, anh Đông giới thiệu với chúng tôi nguyên lý vận hành của chúng. Để kiểm tra độ an toàn phóng xạ, mỗi nhân viên nơi đây được trang bị một liều kế trông như một đồng hồ điện tử trên có màn hình hiển thị. Chìa chiếc liều kế trong người ra, anh Đông nói ‘tất cả đều phải nằm trong vòng kiểm soát’.

Ngay từ tháng 3/1984, sau khi đưa Lò PƯ HN Đà Lạt hoạt động trở lại, Viện NCHN đã bắt đầu sản xuất các chất phóng xạ nhằm phục vụ công nghiệp, nông nghiệp, sinh học, thủy văn và nghiên cứu khoa học trong nước, đặc biệt là các đồng vị phóng xạ và dược chất đánh dấu phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh. Bằng cách chiếu xạ kích hoạt hạt nhân các đồng vị bền bằng neutron trên Lò PƯ HN và tiếp đến là công nghệ xử lý hóa phóng xạ, các chất phóng xạ thu được là những đồng vị có thời gian sống ngắn và trung bình để dùng cho y học.

Trong việc sản xuất đồng vị phóng xạ và dược chất chữa bệnh, Viện NCHN Đà Lạt đã nhận được sự trợ giúp rất lớn từ cơ quan Nguyên tử năng lượng quốc tế (IAEA). Năm 1987, IAEA đã hỗ trợ cho Viện NCHN Đà Lạt các dây chuyền công nghệ sản xuất đồng vị I-131, dây chuyền sản xuất máy phát Tc-99m và dây chuyền sản xuất P-32, các thiết bị  kiểm tra chất lượng sản phẩm và đến nay các thiết bị này vẫn hoạt động tốt.

Cho đến nay Viện NCHN Đà Lạt đã sản xuất trên 20 loại đồng vị phóng xạ và dược chất đánh dấu khác nhau. Hằng tháng, gần 20 Ci (đơn vị đo phóng xạ) đồng vị phóng xạ sản xuất tại đây để cung ứng cho 21 bệnh viện và các cơ sở ứng dụng trong nước. Cũng nói thêm rằng, hơn 95% chất phóng xạ sản xuất trên Lò PƯ HN Đà Lạt hiện nay được dùng cho mục đích y tế.

Theo anh Đông, khả năng sản xuất các chất phóng xạ của Viện NCHN Đà Lạt không chỉ phụ thuộc vào hoạt động của lò phản ứng, mà còn phụ thuộc vào hoạt động và chất lượng của các hệ thiết bị công nghệ xử lý hóa phóng xạ tại ngay các bệnh viện. Chính vì vậy, trong nhiều năm nay, Viện NCHN Đà Lạt đã tích cực hỗ trợ các bệnh viện trong nước thiết lập các khoa Y học hạt nhân (YH HN), từ việc xây dựng dự án, thiết kế phòng ốc, cung cấp thiết bị, dược chất phóng xạ đến hỗ trợ đào tạo cán bộ.

Hiện nay, trong toàn quốc có 21 khoa YH HN đang hoạt động, so với con số 2 ngay thời điểm Lò PƯ HN Đà Lạt hoạt động trở lại. Theo số liệu của Viện NCHN Đà Lạt, mỗi năm có một số lượng rất lớn bệnh nhân trong cả nước được điều trị và chẩn đoán bệnh bằng kỹ thuật YH HN in-vivo và in-vitro, chủ yếu là các bệnh ung thư, tim mạch, tiêu hóa, thận tiết niệu, hô hấp, xương khớp, các bệnh liên quan đến nội tiết tố… Cụ thể, hơn 500 nghìn người được xét nghiệm bằng kỹ thuật hạt nhân, gần 2.000 người được điều trị bướu cổ bằng đồng vị phóng xạ I-131. Riêng số lượng bệnh nhân được điều trị ung thư và khối u bằng xạ trị chiếm 1/3 tổng số bệnh nhân ung thư trong toàn quốc.

Trong nước hiện có hơn 100 bác sỹ chuyên khoa Y học hạt nhân đang làm việc trong các bệnh viện. Việt Nam có 2 cơ sở đào tạo bậc đại học và cao học chuyên ngành YH HN.

Do còn nhiều hạn chế nên Viện NCHN Đà Lạt đến nay chưa có khả năng đáp ứng đủ theo yêu cầu nên một số bệnh viện trong nước đang phải nhập khẩu đồng vị phóng xạ và các chế phẩm phóng xạ từ nước ngoài. Thị phần nhập khẩu này khoảng 40% và đang có xu hướng tăng lên do nhu cầu tăng. Các sản phẩm nhập khẩu, theo anh Đông, không khác nhiều so với các sản phẩm do Viện sản xuất. Vì vậy, một nhiệm vụ quan trọng cho Viện NCHN Đà Lạt là xây dựng một chiến lược phát triển cụ thể nhằm đáp ứng đủ cho thị trường trong nước.