Sử dụng thí nghiệm biểu diễn của giáo viên theo phương pháp nghiên cứu

• Học sinh hiểu và nắm rõ vấn đề cần nghiên cứu.
• Nêu ra các giả thuyết, dự đoán khoa học trên cơ sở những kiến thức đã có.
• Lập kế hoạch giải ứng với những giả thuyết.
• Quan sát trạng thái của các chất trước và sau thí nghiệm.
• Tiến hành thí nghiệm, quan sát, mô tả đầy đủ các hiện tượng của thí nghiệm.
• Xác nhận giả thuyết, dự đoán đúng kết quả của thí nghiệm.
• Giải thích hiện tượng, viết phương trình phản ứng và nêu kết luận.

Ví dụ 1: Khi dạy bài: “ Một số axit quan trọng” (bài 4 – hoá học 9) trong phần axit sunfuric đặc có những tính chất hoá học riêng, giáo viên có thể sử dụng thí nghiệm biểu diễn theo phương pháp nghiên cứu, cụ thể:

Hoạt động của giáo viên:

• Nêu mục đích nghiên cứu: Axit sunfuric đặc có những tính chất hoá học riêng như thế nào?
• Giáo viên đặt vấn đề: H₂SO₄ đặc có tính chất gì khác so vớ H₂SO₄ loãng khi  tác dụng với kim loại? cụ thể H₂SO₄ đặc có tác dụng với Cu không? Nếu có thì xảy ra như thế nào?
• Hãy dự đoán các hiện tượng xảy ra?
• Chuẩn bị dụng cụ hoá chất, quan sát mầu của dung dịch H₂SO₄ đặc.
• Tiến hành thí nghiệm, quan sát hiện tượng, sản phẩm phản ứng.
• Kết luận về tính chất hoá học của H₂SO₄ đặc khi tác dụng với kim loại.

Hoạt động của học sinh:

• Lắng nghe hiểu mục đích nghiên cứu.
• Học sinh dự đoán:
  • Không xảy ra.
  • Có xảy ra:

Tạo ra: H₂ + CuSO₄

Tạo ra: SO₂ + CuSO₄

• Quan sát mầu sắc của dung dịch H₂SO₄ đặc.
• Quan sát hiên tượng phản ứng: tạo ra dung dịch mầu xanh, khí sinh ra làm mất mầu dung dịch nước brom.

Kết luận: dự đoán 2 đúng.

Ví dụ 2: Khi dạy bài “ Tính chất- ứng dụng của hidro” (bài 31- hoá hoc 8), giáo viên có thể sử dụng thí nghiệm H₂ tác dụng với CuO nghiên cứu tính chất của H₂

Hoạt động của giáo viên:

• Nêu mục đích nghiên cứu.
• Giáo viên đặt vấn đề: H₂ tác dụng với oxi đơn chất vậy có tác dụng với CuO không? Nếu có thì sẽ xảy ra như thế nào?
• Lắp dụng cụ thí nghiệm, quan sát mầu của CuO.
• Tiến hành thí nghiêm, quan sát hiện tượng, sản phẩm phản ứng.
• Xác nhận dự đoán đúng, giải thích.
• Kết luận về tính chất của H₂

Hoạt động của học sinh:

• Lắng nghe mục đích của thí nghiệm.
• Học sinh dự đoán:
  • H₂ đẩy Cu ra khỏi CuO, sản phẩn là Cu mầu đỏ và H₂O.
  • H₂ đẩy O₂ ra khỏi CuO, nhận ra O₂ nhờ tàn đóm.
• Học sinh quan sát CuO mầu đen.
• Tiến hành thí nghiệm, hiện tượng quan sát được là:
  • Mầu đen ban đầu chuyển thành mầu đỏ.
  • Có hơi nước đọng lại trên thành ống nghiệm.
• Kết luận: dự đoán 1 đúng.

Vậy khi đun nóng CuO sau đó cho H₂ đi qua thì giải phóng ra Cu và tạo thành hơi nước.

Như vậy khi sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu thì giáo viên đã tập cho học sinh làm người nghiên cứu: Học sinh hiểu được mục đích của nghiên cứu, vận dụng các kiến thức đã có đưa ra các dự đoán và dự kiến các phương pháp thực hiện để kiểm nghiệm của giải thiết, tiến hành thí nghiệm để khẳng định dự đoán đúng, bác bỏ dự đoán không phù hợp với kết quả thí nghiệm. Bằng cách đó học sinh vừa thu được kiến thức hoá học qua sự tìm tòi vừa có được nhận thức hoá học cùng các kỹ năng hoá học cơ bản.

Tài liệu tham khảo: Phương pháp giảng dạy hóa học – Nguyễn Cương; Phương pháp giảng dạy – Trường CĐSP Đồng Tháp